CEMRE YUVARLAK/EGELİ GAZETE- 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve 11 ili etkileyerek on binlerce insanın yaşamını yitirmesine yol açan depremlerin üzerinden 3 yıl geçti. Türkiye tarihinin en yıkıcı afetlerinden biri olarak kayıtlara geçen felaketin ardından bilim dünyası çeşitli çalışmalar yürüttü. Egeli Gazete'ye değerlendirmelerde bulunan Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi (DAUM) Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, İzmir'de Bergama Fayı’nın kırılması halinde Bergama’nın, İzmir-Gülbahçe-Tuzla Fayı gibi fayların kırılması halinde ise metropol ilçelerin ciddi zarar görebileceğini söyledi.
“İZMİR DEPREME HAZIR DEĞİL”
30 Ekim 2020 İzmir depreminin kentin depreme hazır olmadığını gösterdiğini belirten Sözbilir, son 25 yılda önemli adımlar atıldığını ancak bunların yeterli olmadığını söyledi.
İzmir’de özellikle deniz seviyesine yakın, zemin açısından zayıf ve yapı stoku eski olan bölgelerin risk taşıdığını vurgulayan Sözbilir, 2020’de en kırılgan ilçenin Bayraklı olduğunun görüldüğünü ifade etti. Ancak İzmir il sınırları içindeki bir fayın kırılması halinde çok daha ağır bir tabloyla karşılaşılabileceğini kaydetti. “Risk, hangi fayın kırılacağına göre değişir” diyen Sözbilir, Bergama Fayı’nın kırılması halinde Bergama’nın, İzmir-Gülbahçe-Tuzla Fayı gibi fayların kırılması halinde ise metropol ilçelerin ciddi zarar görebileceğini söyledi.
“FAY YASASI ŞART
Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi (DAUM) Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, geçen üç yılda elde edilen bilimsel verileri ve Türkiye’nin deprem gerçeğine ilişkin kritik tespitlerini değerlendirdi. Sözbilir, yapılaşma öncesi en kritik belgenin 1/1000 ölçekli yerleşime uygunluk haritaları olduğunu belirterek, hangi fayın yapılaşma açısından sakıncalı olduğuna dair net bir standart bulunmadığını söyledi. “Buna Fay Yasası ya da Fay Sakınım Bandı Kanunu diyebiliriz. Bu yasanın bir an önce Meclis’ten geçmesi gerekiyor” dedi.
2026 yılı içinde yeni Bina Deprem Yönetmeliği’nin düzenlendiğini hatırlatan Sözbilir, bu kuralların eksiksiz uygulanması halinde 2026 sonrası yapılan binaların yıkılmayacağını söyledi.
‘SON 500 YILIN EN BÜYÜK VE YIKICI DEPREMLERİ’
Prof. Dr. Sözbilir, 6 Şubat depremlerinin son 500 yılın en büyük ve en yıkıcı depremleri olduğunu vurgulayarak, ilk depremde birden fazla fay segmentinin birleşerek yaklaşık 350 kilometrelik yüzey kırığı oluşturduğunu hatırlattı. Dokuz saat sonra meydana gelen ikinci büyük depremde ise 150 kilometrelik yeni bir kırılma gerçekleştiğini belirtti.
Deprem sırasında oluşan yüzey kırıkları üzerinde ve yakın çevresinde can ve mal kaybının ciddi şekilde arttığını kaydeden Sözbilir, fay hattı dışında kalan alanlarda ise zayıf zemin–yapı etkileşiminin yıkımı büyüttüğünü söyledi.
‘DİRİ FAYLAR ÜZERİNE YAPILAŞMA OLMAMALI’
Bu verilerin açık bir gerçeği ortaya koyduğunu belirten Sözbilir, “Yapılaşma öncesinde zeminin çok iyi analiz edilmesi gerekiyor. Deprem üretme zamanı gelmiş diri faylar üzerinde kesinlikle yapılaşma olmamalı. Zeminden bina tasarımına kadar her aşamada yetkin mühendislerin imzası ve sürekli denetim şart” dedi.
‘600 YENİ DİRİ FAY EKLENECEK’
Deprem bölgesinde kısa vadede büyük bir deprem beklentisi olmadığını ifade eden Sözbilir, kırılan faylara komşu faylarda stres birikiminin sürdüğüne dikkat çekti. Adana, Malatya, Elazığ, Adıyaman, Kayseri, Bingöl ve Erzincan gibi illerde yeni risklerin oluşabileceğini belirten Sözbilir, Türkiye genelinde kendi başına yıkıcı deprem üretebilecek 485 diri fay bulunduğunu söyledi. Mart ayında MTA tarafından yayımlanacak yeni diri fay haritasıyla bu sayının 600’ün üzerine çıkmasının beklendiğini aktardı. “Halihazırda Türkiye’nin 30 farklı yerinde deprem üretme zamanı gelmiş faylar var” diyen Sözbilir, rehavet algısının tehlikeli olduğuna işaret etti.
KRİTİK FAYLARDA STRES SÜRÜYOR
6 Şubat’tan bu yana geçen üç yılda yaklaşık 100 bin artçı deprem meydana geldiğini belirten Sözbilir, özellikle Göksun güneybatısındaki Savrun Fayı, Doğanşehir kuzeyindeki Malatya Fayı ve Yeşilyurt–Uluova Fayı üzerinde stres birikiminin sürdüğünü söyledi.
‘2000 ÖNCESİ BİNALAR AĞIR HASAR ALDI’
Hasar analizlerinin özellikle 1975 Deprem Yönetmeliği’ne göre yapılmış ve 2000 yılı öncesi inşa edilmiş binaların büyük bölümünün yıkıldığını ya da ağır hasar gördüğünü ortaya koyduğunu ifade eden Sözbilir, başlıca nedenleri şöyle sıraladı. Hatalı yer seçimi, yetersiz statik ve mimari proje, Zayıf işçilik ve malzeme kullanımı, yumuşak kat sorunu, inşa sonrası yapılan müdahaleler.
‘DEPREM MASTER PLANI YÜRÜRLÜLÜĞE GİRDİ’
Bu kapsamda deprem senaryolarının üretilmesi ve risk azaltma çalışmalarının buna göre planlanması gerektiğini belirten Sözbilir, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü ve İzmir Büyükşehir Belediyesi iş birliğiyle hazırlanan Deprem Master Planı’nın 2026 başında yürürlüğe girdiğini açıkladı.
Prof. Dr. Hasan Sözbilir’in değerlendirmeleri, 6 Şubat’ın üçüncü yılında Türkiye’nin deprem gerçeğiyle yüzleşmeye ve bilimin rehberliğinde kalıcı adımlar atmaya hâlâ ihtiyaç duyduğunu bir kez daha ortaya koydu.
GÜNCEL
Sayfa başına git