İzmir’in Karaburun ilçesinde, bölgenin tek doğal sulak alanı olarak bilinen İris Gölü’nü kurutmaya yönelik kanal açılmasıyla ilgili açılan davada karar çıktı. Karaburun Asliye Ceza Mahkemesi, göl çevresinde yapılan fiziki müdahaleyi suç olarak değerlendirirken, sanıklar hakkında hapis ve adli para cezasına hükmetti.
Göl çevresindeki kazıya ceza
Karaburun’un ekolojik açıdan en hassas bölgelerinden biri olan İris Gölü’ne yönelik müdahaleyle ilgili yargı süreci tamamlandı. Mahkeme kararında, İris Gölü’nün 1. derece doğal sit alanı üzerinde bulunduğu vurgulandı.
Kararda, göl çevresinde yapılan kazı çalışmalarının doğal alanda geri dönüşü mümkün olmayan zarara neden olduğu belirtildi. Bu kapsamda sanıklar hakkında 1 yıl 8 ay hapis cezası ile 200 TL adli para cezası verilmesine karar verildi.
Bilirkişiden acil rehabilitasyon uyarısı
Dosyaya giren bilirkişi raporunda ise İris Gölü’nün mevcut durumuna ilişkin dikkat çeken tespitler yer aldı. Raporda, gölün bir kısmının kuruduğu belirtilirken, 2019 yılında açılan kanalın kapatılması gerektiği ifade edildi.
Ancak bilirkişi değerlendirmesinde, kanalın kapatılmasının tek başına yeterli olmayacağına dikkat çekildi. Göl ve çevresinde acilen rehabilitasyon çalışması yapılması gerektiği vurgulandı.
Karaburun Sivil İnisiyatifi süreci hatırlattı
Mahkeme kararının ardından Karaburun Sivil İnisiyatifi, İris Gölü’ne ilişkin süreci ve yıllardır devam eden mücadeleyi kamuoyuyla paylaştı. Açıklamada, gölün Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olduğuna dikkat çekilerek, geçmişte de kurutma girişimlerinin yaşandığı belirtildi.
İnisiyatif açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün suyunu boşaltmak amacıyla ‘70’li yılların sonunda kanalların açıldığı ve gölün kurutulmaya çalışıldığı, kadastral parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği, benzer girişimlerin aralıklı olarak yapıldığı biliniyor.2019 yılında, gölün ekolojik karakterini olumsuz yönde etkileyen göl kurutma girişiminin basında geniş bir şekilde yer alması sonucu T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Bölge Komisyonu 20.12.2019 tarihinde toplanarak İris Gölü ile ilgili bir dizi karar almış, 2020 yılında ise İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu tarafından konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon oluşturulmuştu”
“İris Gölü yeniden canlandırılmalı”
Karaburun Sivil İnisiyatifi ve Karaburun Yerel Fok Komitesi’nin 2019’dan bu yana bölgede gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmaları yürüttüğü belirtilen açıklamada, İris Gölü için mahalli sulak alan tescil kararının bir an önce verilmesi gerektiği vurgulandı.
Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
“2019’dan 2026 yılına kadar geçen süre içinde Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi olarak İris Gölü’nde gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmalarını sürdürüyoruz. İlgili kurumlarla yürüttüğümüz iletişimler ve Sulak Alan Envanterine de işlenen İris Gölü için hazırlamış olduğumuz teknik raporun tescil çalışmalarına ışık tutacağına olan inancıyla konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınmasını ve İris için Mahalli Sulak Alan Tescil kararının bir an önce verilmesini bekliyoruz. Ülkemizde pek çok tatlı su gölünün kuruduğu bu dönemde, İris vb. küçük göllerin varlığını sürdürmesi hem bölgemiz hem de yaban hayatı açısından büyük önem taşımaktadır. İris Gölü ve çevresi önemli kuş türlerinin üreme, konaklama ve barınma alanıdır. Önümüzdeki süreçte İris Gölü’nün yeniden canlanması kurumlar arasındaki iletişim, kararlılık ve uygulama ile önem kazanacaktır. İris için Mahalli Sulak Alan tescil kararı, İris’e insan eliyle geçmişte yapılmış olan suçların bir daha yaşanmaması adına önemli işlev görecektir. İnsan yaşamı, doğal hayatın korunması ile güçlenir. Doğal alanların korunması sağlıklı ve dengeli bir yaşam adına işlev taşır.”
2019’da yeniden kanal açılmıştı
İris Gölü’nün geçmişine ilişkin yapılan açıklamada, gölün 1970’li yılların sonunda kanallar açılarak kurutulmaya çalışıldığı, ardından kadastral parselasyonla özel mülkiyete geçirildiği belirtildi.
Gölün zaman içinde kendini yeniden toparladığı ifade edilirken, 1999 yılı topografik haritalarında İris Gölü’nü kurutmak amacıyla açılan kanalların görüldüğü aktarıldı. Benzer bir girişimin 2019 yılında parsel sahipleri tarafından yeniden yapıldığı ve bunun üzerine kamu davası açıldığı kaydedildi.
TVK Komisyonu kanalların kapatılmasına karar vermişti
2019 yılında yerel platformların ortak çalışmasıyla İris Gölü’ne ilişkin bilimsel çalışma ve gözlemlerin derlendiği bir rapor ilgili kurumlarla paylaşıldı. Konunun basına yansımasının ardından T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu, 20 Aralık 2019’da İris Gölü gündemiyle toplandı.
Komisyon, kanalların ivedilikle kapatılmasına karar verdi. Ayrıca Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 9. ve 65. maddeleri kapsamında yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulması, Karaburun Kaymakamlığı ve Karaburun Belediyesi tarafından alanın eski haline getirilmesi yönünde oy birliğiyle karar alındı.
12 Şubat 2020’de ise İris Gölü’nü kurutmak amacıyla açılan kanalın ağzı Karaburun Belediyesi tarafından kapatıldı.
İris Gölü için komisyon oluşturuldu
10 Mart 2020 tarihli İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu toplantısında, İris Gölü ile ilgili konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon kurulmasına karar verildi.
24 Kasım 2020’de DSİ 2. Bölge Müdürlüğü organizasyonunda, İris Komisyonu üyesi kurumlarla birlikte alanda saha ziyareti yapıldı. Ziyarette, İris Gölü’nün kıyı kenar çizgisi tespiti açısından tabii ve suni göller tanımına girip girmediği değerlendirildi.
Saha çalışmasında İris Gölü’nün doğal ve tabii göl olduğu, DSİ 2. Bölge Müdürlüğü tarafından kıyı çizgisi ve haritalama tespit çalışmalarının yapılması gerektiği, gölün mahalli sulak alan vasfının belirlenmesi için Tarım ve Orman 4. Bölge Müdürlüğü’nden görüş alınması gerektiği tutanak altına alındı.
2021 yılında ise DSİ tarafından kıyı kenar çizgisi ve su stok tespit işlemleri tamamlandı.
Sulak alan tescili bekleniyor
Karaburun Sivil İnisiyatifi ve Karaburun Yerel Fok Komitesi, 2019’dan bu yana İris Gölü’nde gözlem ve belgeleme çalışmalarını sürdürerek alanı gündemde tutmaya devam etti.
Türkiye Sulak Alan Envanteri’ne de işlenen İris Gölü için hazırlanan teknik rapor, 10 Mart 2025’te T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar İzmir İl Müdürlüğü’ne gönderildi.
İnisiyatif, raporun tescil çalışmalarına ışık tutacağı beklentisiyle konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınmasını, İris Gölü için sulak alan tescil sürecinin başlatılmasını ve planlama, projelendirme, uygulama, bakım, kontrol ve denetim çalışmalarının hızlandırılmasını talep etti.
Kaçak su kullanımı ve otlatma baskısı sürüyor
2019’dan 2026’ya kadar yapılan gözlem çalışmalarında, kapatılan kanallarda su sızmasının devam ettiği tespit edildi. Ayrıca İris Gölü çevresinde kaçak su kullanımı ve yoğun otlatma baskısının sürdüğü belirtildi.
Mahkeme kararıyla birlikte İris Gölü’ne yönelik müdahalenin suç olarak değerlendirilmesi, bölgede yıllardır sürdürülen çevre mücadelesi açısından önemli bir eşik olarak yorumlandı. Gözler şimdi gölün yeniden canlandırılması için atılacak idari ve teknik adımlara çevrildi.
GÜNCEL
Sayfa başına git